نسلی که میخواهد ازدواج کند اما نمیتواند
انعکاس ایلام، فریبا میرزایی؛ بیستوچند ساله که میشود، خانواده کمکم سؤالهای همیشگی را شروع میکنند؛ «قصد ازدواج نداری؟»، «کسی را برای ازدواج در نظر نگرفتهای؟» و پاسخ بسیاری از جوانان هم یک جمله تکراری است: «فعلاً شرایطش را ندارم.»
اما «فعلاً» برای بخشی از این نسل، به چند سال تبدیل شده است.
جوانی که تا دیروز دغدغه قبولی دانشگاه و پیدا کردن شغل داشت، امروز با مسئله مسکن، درآمد، هزینههای زندگی، آینده شغلی و تأمین هزینههای ابتدایی تشکیل خانواده روبهروست. در چنین شرایطی، ازدواج برای او نه یک انتخاب فوری، بلکه تصمیمی است که مدام به آینده موکول میشود.
تأخیر در ازدواج معمولاً محصول یک عامل واحد نیست؛ مجموعهای از عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و روانی در کنار یکدیگر قرار میگیرند و تصمیم جوان را به تعویق میاندازند.
از «خانه مستقل» تا «شغل مطمئن»؛ فهرست بلندبالای پیششرطها
یکی از مهمترین تغییرات در الگوی ازدواج، افزایش پیششرطهایی است که جوانان برای آغاز زندگی مشترک ضروری میدانند.
داشتن شغل ثابت، درآمد قابل اتکا، خانه مستقل، توان پرداخت هزینههای مراسم، تأمین لوازم زندگی و حتی برخورداری از پسانداز، برای بسیاری از جوانان به مجموعهای از شروط اولیه تبدیل شده است.
در گذشته نیز مشکلات اقتصادی وجود داشت، اما تفاوت مهم اینجاست که امروز نااطمینانی نسبت به آینده برای بسیاری از جوانان پررنگتر شده است.
جوانی که نمیداند سال آینده شغلش را خواهد داشت یا نه، درآمدش چه میزان خواهد بود و آیا از پس هزینههای یک زندگی مشترک برمیآید یا خیر، طبیعی است که در تصمیمی به بزرگی ازدواج محتاطتر شود.
از نگاه جامعهشناختی، مسئله فقط گرانی ازدواج نیست؛ مسئله احساس ناتوانی در مدیریت آینده است.
مسکن؛ دیوار بلندی مقابل شروع زندگی
در میان تمام مشکلات، مسکن جایگاه ویژهای دارد؛ برای جوانی که درآمد ماهانهاش بخش قابل توجهی از هزینه اجاره را پوشش میدهد، تشکیل خانواده میتواند به معنای پذیرفتن تعهدی بزرگتر باشد؛ تعهدی که از همان روز اول با اجاره خانه، ودیعه، هزینه اثاثیه، قبوض و مخارج روزمره همراه است.
همین موضوع باعث شده برخی جوانان ازدواج را به زمانی موکول کنند که «خانه داشته باشند»، اما دستیابی به خانه برای بسیاری از آنها خود به سالها زمان نیاز دارد.
در چنین شرایطی، کارشناسان اجتماعی بر ضرورت تغییر نگاه به سیاستهای حمایت از ازدواج تأکید دارند؛ زیرا تسهیلات مقطعی، اگر در کنار اشتغال و مسکن قرار نگیرد، نمیتواند به تنهایی سدهای موجود را از میان بردارد.
وقتی سبک زندگی تغییر میکند
اما همه ماجرا اقتصاد نیست، نسل امروز در مقایسه با نسلهای گذشته انتخابهای بیشتری پیش روی خود میبیند. ادامه تحصیل، مهاجرت، اشتغال، استقلال فردی، تجربههای اجتماعی و امکان انتخاب سبکهای مختلف زندگی، نگاه جوانان به ازدواج را تغییر داده است.
برای بسیاری از جوانان، ازدواج دیگر تنها مسیر رسیدن به استقلال یا امنیت اجتماعی نیست.
از سوی دیگر، شبکههای اجتماعی نیز تصویر متفاوتی از زندگی مشترک ارائه میکنند؛ تصاویری از خانههای ایدهآل، سفر، رفاه و سبک زندگی پرهزینه که گاهی سطح انتظارات را افزایش میدهد.
در نتیجه، جوان ممکن است نه فقط به دنبال «همسر مناسب»، بلکه به دنبال مجموعهای از شرایط ایدهآل باشد؛ شرایطی که پیدا کردن همه آنها همزمان دشوار است.
ترس از انتخاب اشتباه؛ ازدواجی که دیگر بازگشت آسانی ندارد
در کنار مسائل اقتصادی و تغییر سبک زندگی، یک نگرانی مهم دیگر هم وجود دارد: ترس از شکست.
افزایش آگاهی درباره آسیبهای طلاق، تجربههای ناموفق اطرافیان و مشاهده اختلافات خانوادگی باعث شده بخشی از جوانان با احتیاط بیشتری وارد ازدواج شوند.
این احتیاط اگر به شناخت و انتخاب آگاهانه منجر شود، اتفاق مثبتی است؛ اما زمانی که به ترس دائمی از تصمیمگیری تبدیل شود، میتواند خود به مانعی برای تشکیل خانواده تبدیل شود.
آموزش مهارتهای ارتباطی، شناخت تفاوتهای شخصیتی، مشاوره پیش از ازدواج و تقویت سواد عاطفی باید از سالهای نوجوانی و جوانی جدی گرفته شود؛ چراکه بخشی از ترس جوانان از ازدواج، ناشی از نداشتن تصویر واقعبینانه از زندگی مشترک است.
دختران و پسران؛ دو روایت متفاوت از یک مسئله
تأخیر در ازدواج برای زنان و مردان نیز الزاماً معنای یکسانی ندارد، برای بسیاری از پسران، مسئله اصلی توانایی تأمین اقتصادی خانواده است؛ در حالی که برای بخشی از دختران، ادامه تحصیل، اشتغال، استقلال مالی و نگرانی از آینده ازدواج اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
از سوی دیگر، تفاوت انتظارات میان دو طرف نیز میتواند دایره انتخاب را محدودتر کند.
گاهی جوانان یکدیگر را نمییابند نه به این دلیل که تمایلی به ازدواج ندارند، بلکه به دلیل فاصله میان انتظارات، شرایط اقتصادی، معیارهای انتخاب و واقعیتهای اجتماعی.
سیاستگذاری در حوزه ازدواج نباید صرفاً به وام ازدواج یا برگزاری برنامههای فرهنگی محدود شود؛ بلکه باید مجموعهای از اشتغال، مسکن، آموزش، مشاوره و حمایت اجتماعی را همزمان دنبال کند.
ازدواج؛ مسئلهای فراتر از یک مراسم
شاید یکی از مهمترین نکات این باشد که برای حل مسئله ازدواج، نباید همه چیز را به «هزینه مراسم» تقلیل داد.
جوانی که شغل ندارد، آینده شغلیاش نامطمئن است و توان پرداخت اجاره خانه را ندارد، حتی اگر مراسم ازدواج رایگان باشد، همچنان برای آغاز زندگی مشترک با مشکل روبهروست.
بنابراین اگر قرار است سیاستهای جمعیتی و اجتماعی به افزایش ازدواج کمک کنند، باید از «تشویق به ازدواج» به سمت «آسان کردن امکان ازدواج» حرکت کنند.
خانوادهها نیز در این میان نقش مهمی دارند؛ کاهش توقعات، پرهیز از چشموهمچشمی، حمایت واقعی از جوانان و پذیرش این واقعیت که زندگی مشترک لزوماً نباید از روز نخست با تمام امکانات آغاز شود، میتواند بخشی از فشار موجود را کاهش دهد.
جوانان ازدواج نمیخواهند یا امکانش را ندارند؟
پاسخ را نمیتوان در یک جمله خلاصه کرد، بخشی از جوانان ممکن است اساساً ازدواج را در اولویت زندگی خود قرار ندهند؛ اما برای گروه بزرگی، مسئله نه بیمیلی به خانواده، بلکه ترکیبی از نگرانی اقتصادی، نااطمینانی نسبت به آینده، تغییر ارزشها، افزایش انتظارات و ترس از شکست است.
ازدواج زمانی میتواند دوباره به یک انتخاب دستیافتنی تبدیل شود که جوان احساس کند برای شروع زندگی لازم نیست ابتدا تمام مشکلات آینده را حل کرده باشد.
نسلی که امروز دیرتر ازدواج میکند، الزاماً نسلی بیعلاقه به خانواده نیست؛ نسلی است که بیش از گذشته درباره آینده خود سؤال دارد و برای پاسخ دادن به این سؤالها، به امنیت اقتصادی، حمایت اجتماعی، آموزش و امید نیازمند است.
اگر جامعه میخواهد سن ازدواج کاهش پیدا کند، پیش از توصیه به جوانان برای «ازدواج کردن»، باید شرایطی فراهم شود که آنها بتوانند با اطمینان بیشتری بگویند: «میشود زندگی را شروع کرد.»
بدون نظر! اولین نفر باشید