مهران؛ منطقه آزادی که باید از «وعده» به «فرصت» برسد
انعکاس ایلام، فریبا میرزایی؛ ساعت ۸:۴۵ دقیقه صبح پنجشنبه است؛ یک روز تعطیل، اما برای خبرنگاران ایلام روز کاری دیگری آغاز شده است. دو دستگاه اتوبوس در میدان شهدا منتظرند؛ نه برای یک سفر تفریحی، بلکه برای سفری رسانهای به مقصد مهران؛ جایی که سالهاست نامش با مرز، اربعین، تجارت و توسعه گره خورده و حالا «منطقه آزاد مهران» قرار است فصل تازهای از این داستان را رقم بزند.
خبرنگاران یکی پس از دیگری از راه میرسند. ساعت ۹ صبح، مطابق اطلاعرسانی قبلی، صندلیها پر میشود و اتوبوسها حرکت خود را به سمت مهران آغاز میکنند.
مسیر حدود ۹۰ کیلومتری است؛ اما برای اهالی رسانه، این فاصله فقط فاصله جغرافیایی ایلام تا مهران نیست. در اتوبوسها درباره اقتصاد استان، مشکلات مردم، فرصتهای منطقه آزاد، اشتغال جوانان، سرمایهگذاری، تجارت مرزی و البته درباره خود رسانه و نقش آن در این مسیر صحبت میشود.
گویی همه میدانند قرار نیست خروجی این سفر فقط چند خبر و چند تیتر باشد؛ قرار است چیزی از جنس مطالبه و پاسخ شکل بگیرد.
از جاده مهران تا سالن گفتوگو
اتوبوسها به مقصد میرسند. استقبال و خیرمقدم عوامل منطقه آزاد مهران، نخستین تصویر از میزبانی این مجموعه است. پذیرایی انجام میشود و خبرنگاران راهی سالن جلسات میشوند؛ سالنی که قرار است میزبان نخستین نشست هماندیشی مطبوعات و منطقه آزاد مهران باشد.
قرآن که تلاوت میشود، فضای سالن رنگ و بوی دیگری میگیرد. برنامه با اجرای محمدعلی نظری، از مجریان توانمند استان که خود نیز با فضای رسانه بیگانه نیست، رسماً آغاز میشود.
سکوتی کوتاه بر سالن حاکم میشود و سپس صدای مجری، برنامه را وارد مرحله اصلی میکند، اینبار قرار نیست رسانه فقط شنونده باشد؛ قرار است پرسش کند، نقد کند و درباره آینده منطقه آزاد مهران مطالبه داشته باشد.
این نشست باید آغاز یک تعامل مستمر باشد
احد آقایی مدیر روابط عمومی و امور بینالملل سازمان منطقه آزاد مهران، نخستین سخنران نشست است، او ضمن خیرمقدم به خبرنگاران، این نشست را میتواند مقدمهای برای شکلگیری تعامل مستمر و بلندمدت میان منطقه آزاد مهران و رسانههای استان دانست؛ تعاملی که هدف آن تنها انعکاس اخبار سازمان نیست، بلکه باید به معرفی ظرفیتها، برنامهها و اقدامات منطقه و کمک به شکلگیری افق روشن برای توسعه اقتصادی، صنعتی و تجاری مهران منجر شود.
آقایی با اشاره به پیگیریها و تلاشهای مهدی رعیتی، مدیرعامل منطقه آزاد مهران و تیم مدیریتی این مجموعه، ابراز امیدواری کرد در آینده اتفاقات مؤثری در حوزه توسعه اقتصادی، اشتغالزایی و ارتقای وضعیت معیشتی مردم منطقه رقم بخورد.
وی حضور و استقبال فعالان رسانهای استان را ارزشمند توصیف کرد و گفت همراهی خبرنگاران و ارائه دیدگاههای مثبت و مؤثر آنان، نشاندهنده ظرفیت بالای رسانههای استان برای همکاری در مسیر توسعه منطقه است.
مسئول روابط عمومی و امور بینالملل منطقه آزاد مهران همچنین بر نقش روابط عمومی در تسهیل ارتباط میان رسانهها و منطقه تأکید کرد و گفت این مجموعه خود را خدمتگزار رسانهها میداند و برای ایجاد ارتباط مؤثرتر میان دو طرف تلاش خواهد کرد.
یک ساعت و ۲۰ دقیقه حرف از «منطقه آزاد»
اما بخش اصلی نشست زمانی آغاز شد که مهدی رعیتی، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد مهران، پشت تریبون قرار گرفت.
صحبتهای او نزدیک به یک ساعت و ۲۰ دقیقه ادامه داشت؛ سخنانی که از جنس گزارش عملکرد صرف نبود. بخش قابلتوجهی از صحبتهای مدیرعامل درباره دغدغههایی بود که اگر قرار باشد منطقه آزاد مهران به یک موتور توسعه تبدیل شود، باید از همان ابتدا مورد توجه قرار گیرند.
رعیتی از شفافیت گفت؛ از اشتغال گفت؛ از سرمایهگذاری گفت؛ از تجارت با عراق گفت؛ از کشاورزی، زائرشهر، مرکز مبادلات بینالمللی و آینده اقتصادی مهران سخن گفت و در نهایت به مهمترین بخش نشست رسید؛ پرسشهای خبرنگاران.
«اتاق شیشهای»؛ وعدهای که باید قابل راستیآزمایی باشد
یکی از مهمترین محورهای سخنان رعیتی، تأکید بر شفافیت کامل و مدیریت با رویکرد «اتاق شیشهای» بود.
مدیرعامل منطقه آزاد مهران با دعوت از رسانهها برای تشکیل کمیتههای نظارتی مستقل، این رویکرد را تجربهای متفاوت در میان مناطق آزاد کشور دانست و هدف آن را حرکت مهران به سمت الگویی برای حکمرانی شفاف و پاسخگو عنوان کرد.
از نگاه کارشناسی، اهمیت این وعده کمتر از اجرای آن نیست. «شفافیت» زمانی برای افکار عمومی معنا پیدا میکند که به اطلاعات قابل بررسی درباره قراردادها، پروژهها، جذب سرمایه، فرآیندهای واگذاری، اشتغال و هزینهکرد منابع تبدیل شود.
اتاق شیشهای، اگر واقعاً شیشهای باشد، نباید فقط در سخنرانیها دیده شود؛ باید در دسترسی رسانهها به اطلاعات، انتشار گزارشهای عملکرد و امکان پرسشگری مستمر نیز خود را نشان دهد.
اشتغال؛ مهمترین آزمون منطقه آزاد مهران
شاید مهمترین انتظار مردم ایلام از منطقه آزاد مهران، اشتغال باشد، سالهاست جوانان این استان از ظرفیت مرز، تجارت و موقعیت جغرافیایی مهران سخن میشنوند؛ اما آنچه برای خانوادهها اهمیت دارد، تبدیل این ظرفیتها به شغل پایدار و درآمد واقعی است.
رعیتی در این نشست بر اولویت بومیگزینی در جذب نیرو تأکید کرد و از افزایش امتیاز این موضوع در فرآیند جذب خبر داد.
او توضیح داد نیروها بهصورت موقت و بر اساس مصاحبه تخصصی جذب شدهاند و همه آنان موظف خواهند بود در آزمون رسمی آینده شرکت کنند.
این بخش از سخنان مدیرعامل، یک مطالبه مهم را نیز پیش روی منطقه آزاد قرار میدهد: بومیگزینی باید به یک سیاست شفاف، ضابطهمند و قابل سنجش تبدیل شود، نه صرفاً یک وعده.
مردم حق دارند بدانند چه تعداد نیرو جذب شدهاند، چه تعداد بومی بودهاند، معیار انتخاب چه بوده، چه میزان اشتغال مستقیم ایجاد شده و سهم شهرستان مهران و استان ایلام از فرصتهای شغلی منطقه چقدر است.
منطقه آزاد نباید به محل توزیع رانت تبدیل شود
منطقه آزاد مهران زمانی میتواند به توسعه استان کمک کند که از هدف اصلی خود فاصله نگیرد.
کارشناسان اقتصادی همواره بر چند اصل در موفقیت مناطق آزاد تأکید دارند: جذب سرمایه واقعی، افزایش تولید، توسعه صادرات، ایجاد زنجیره ارزش، انتقال فناوری و اشتغال پایدار.
بنابراین یکی از «نبایدهای» منطقه آزاد مهران، تبدیل شدن آن به محلی برای واردات بیضابطه، فعالیتهای غیرمولد، زمینفروشی یا ایجاد فرصتهای محدود برای گروههای خاص است.
در مقابل، «باید» اصلی این منطقه، ایجاد محیطی امن و شفاف برای سرمایهگذار، حمایت از تولیدکننده، تسهیل صادرات و ایجاد ارزش افزوده در خود استان است.
مهران نباید صرفاً دروازه ورود و خروج کالا باشد؛ باید به نقطهای برای تولید، فرآوری، صادرات و خلق ثروت تبدیل شود.
۳۷۰ شرکت؛ عددی که باید به فعالیت اقتصادی تبدیل شود
مدیرعامل منطقه آزاد مهران از ثبت ۳۷۰ شرکت در منطقه خبر داد و بر برنامههای جدی برای جذب سرمایهگذاری صنعتی و فعالسازی شرکتهای تولیدمحور تأکید کرد.
اما در اینجا یک پرسش اساسی وجود دارد: ثبت شرکت بهتنهایی شاخص توسعه نیست.
آنچه اهمیت دارد تعداد شرکتهای فعال، میزان سرمایهگذاری واقعی، حجم تولید، میزان صادرات، تعداد اشتغال ایجادشده و میزان ماندگاری فعالیت اقتصادی آنهاست.
به بیان دیگر، منطقه آزاد باید بتواند فاصله میان «ثبت شرکت» و «فعالیت اقتصادی» را کوتاه کند.
دیپلماسی اقتصادی در مرز
رعیتی همچنین از هماهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در عراق با رئیس گمرکات این کشور برای تسهیل روند واردات از مرز مهران خبر داد و آن را دستاوردی در حوزه دیپلماسی مرزی دانست.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که آینده اقتصادی مهران تنها در محدوده جغرافیایی استان ایلام تعیین نمیشود.
مهران در همسایگی عراق قرار دارد و موفقیت آن به میزان زیادی به روابط تجاری، قوانین گمرکی، زیرساختهای حملونقل، سرعت عبور کالا، ثبات مقررات و توانایی فعالان اقتصادی برای حضور در بازار عراق وابسته است.
بنابراین منطقه آزاد مهران باید از یک مجموعه صرفاً اداری به یک اتاق فکر تجارت ایران و عراق تبدیل شود.
کشاورزی؛ ظرفیتی که نباید پشت مرز گم شود
یکی دیگر از محورهای سخنان مدیرعامل، برنامه تنوعبخشی به محصولات کشاورزی، توسعه گلخانهها و کشت محصولاتی مانند کلزا با استفاده از تجربه مناطق آزاد ارس، انزلی و ماکو بود.
این رویکرد میتواند یکی از مسیرهای مهم توسعه باشد؛ بهویژه اگر کشاورزی سنتی استان به سمت کشاورزی قراردادی، گلخانهای، فرآوری محصولات و صادرات حرکت کند.
اما توسعه کشاورزی در منطقه آزاد نیازمند زنجیرهای کامل است؛ از آب و زمین گرفته تا بازار، صنایع تبدیلی، بستهبندی، حملونقل و صادرات.
اگر این زنجیره شکل نگیرد، حتی بهترین برنامههای کشاورزی نیز ممکن است در مرحله تولید متوقف شوند.
«زائرشهر علوی»؛ اربعین فقط عبور زائر نیست
رعیتی از پیشرفت مطالعات طرح «زائرشهر علوی» برای ارائه خدمات جامع به زائران اربعین با مشاوره آستان قدس رضوی خبر داد.
مهران سالهاست با اربعین شناخته میشود، اما نگاه توسعهای به اربعین باید فراتر از مدیریت تردد باشد.
زائر میتواند برای استان یک فرصت اقتصادی باشد؛ فرصتی برای خدمات اقامتی، حملونقل، گردشگری، صنایعدستی، سوغات، خدمات تجاری و ایجاد اشتغال.
اگر زائر فقط از مهران عبور کند، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی او از دست میرود؛ اما اگر بخشی از این جریان در اقتصاد محلی باقی بماند، اربعین میتواند به یکی از پیشرانهای توسعه منطقه تبدیل شود.
مرکز مبادلات بینالمللی؛ پروژهای برای فراتر رفتن از مرز
یکی دیگر از پروژههای مطرحشده در نشست، مرکز مبادلات بینالمللی مهران بود؛ پروژهای که بنا بر اعلام مدیرعامل در زمینی به مساحت ۴ هکتار و با مشارکت پنج استان برتر صادراتی کشور دنبال میشود و در مرحله نهایی داوری معماری قرار دارد.
اگر این پروژه با پیوست اقتصادی دقیق اجرا شود، میتواند مهران را از یک نقطه مرزی به یک مرکز مبادلات تجاری منطقهای تبدیل کند.
اما موفقیت آن به چند شرط وابسته است: دسترسی مناسب، زیرساخت لجستیکی، ارتباط مؤثر با بازار عراق، حضور بخش خصوصی واقعی، خدمات گمرکی و بانکی مناسب و مهمتر از همه، جلوگیری از تبدیل پروژه به یک ساختمان بدون فعالیت اقتصادی مؤثر.
خبرنگاران؛ از شنونده به مطالبهگر
قسمت جذاب نشست زمانی آغاز شد که خبرنگاران پرسشهای خود را مطرح کردند.
از مجموع ۱۳۱ خبرنگار حاضر، حدود ۱۵ نفر به نمایندگی از دیگر همکاران پرسشهای خود را مطرح کردند؛ پرسشهایی که عمدتاً حول دغدغههای مردم و آینده منطقه آزاد شکل گرفته بود.
پاسخهای رعیتی، با توجه به سابقه کاری و آشنایی او با فضای اقتصادی مناطق آزاد، برای بسیاری از خبرنگاران قانعکننده بود؛ اما اهمیت واقعی این نشست نه در قانع شدن خبرنگاران، بلکه در قابل سنجش شدن وعدهها است.
رسانه قرار نیست روابط عمومی منطقه آزاد باشد؛ همانطور که منطقه آزاد نیز نباید رسانه را صرفاً برای انتشار اخبار خود بخواهد.
رابطه سالم میان رسانه و مدیریت اقتصادی، رابطهای مبتنی بر پرسش، پاسخ، شفافیت و امکان ارزیابی است.
بایدها و نبایدهای منطقه آزاد مهران
منطقه آزاد مهران در نقطهای قرار گرفته که تصمیمهای امروز آن میتواند آینده اقتصادی استان ایلام را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
بایدها:
– اولویت دادن واقعی به اشتغال نیروهای بومی؛
– انتشار عمومی اطلاعات مربوط به جذب نیرو، سرمایهگذاری و پروژهها؛
– حمایت از سرمایهگذار واقعی و تولیدکننده؛
– توسعه صادرات به عراق و ایجاد زنجیره ارزش؛
– تقویت صنایع تبدیلی و فرآوری محصولات کشاورزی؛
– ایجاد زیرساختهای لجستیکی و تجاری؛
– پیوند دادن اربعین با اقتصاد محلی؛
– حمایت از شرکتهای دانشبنیان و فناوریمحور؛
– ایجاد سازوکار مشخص برای ارتباط مستمر با رسانهها؛
– ارائه گزارشهای دورهای و قابل راستیآزمایی از عملکرد منطقه.
نبایدها:
– جذب نیروی انسانی بر اساس روابط و بدون معیار شفاف؛
– تبدیل منطقه آزاد به محلی برای فعالیتهای غیرمولد؛
– غلبه واردات بر تولید و صادرات؛
– ایجاد پروژههای نمایشی بدون پیوست اقتصادی؛
– واگذاری فرصتهای اقتصادی بدون شفافیت؛
– حذف رسانه از فرآیند نظارت عمومی؛
– گرفتار شدن در بروکراسی و تصمیمهای زمانبر؛
– فراموش کردن مردم محلی در فرآیند توسعه.
آزمون بزرگ؛ فاصله میان وعده و واقعیت
کارشناسان توسعه منطقهای معتقدند هیچ منطقه آزادی صرفاً با عنوان و قانون به موتور اقتصادی تبدیل نمیشود.
مهران مزیتهایی دارد که بسیاری از مناطق کشور از آن برخوردار نیستند؛ مرز بینالمللی، نزدیکی به بازار عراق، مسیر مهم تردد زائران اربعین و قرار گرفتن در کریدور ارتباطی ایران و عراق.
اما مزیت جغرافیایی بهتنهایی کافی نیست، آنچه این مزیت را به ثروت تبدیل میکند، مدیریت، زیرساخت، سرمایهگذاری، شفافیت و ثبات تصمیمگیری است.
از همین منظر، بزرگترین سرمایه منطقه آزاد مهران نه زمین و ساختمان و حتی مرز، بلکه اعتماد مردم است.
اعتمادی که اگر شکل بگیرد، سرمایهگذار نیز راحتتر وارد میشود، رسانه نیز همراهتر خواهد بود و جامعه محلی نیز توسعه را به چشم فرصتی واقعی خواهد دید.
پایان یک نشست، آغاز یک مطالبه
پس از ساعتها گفتوگو، با نزدیک شدن به اذان ظهر، نشست به پایان خود نزدیک شد. اهدای لوح تقدیر به خبرنگاران، پایان رسمی بخش رسانهای برنامه بود.
نماز اقامه شد و پس از آن ضیافت ناهار برگزار شد، خبرنگاران بار دیگر سوار اتوبوسها شدند؛ همان اتوبوسهایی که صبح از میدان شهدا حرکت کرده بودند.
اما مسیر بازگشت، دیگر شبیه مسیر رفت نبود، صبح، خبرنگاران به سمت مهران میرفتند تا بشنوند؛ ظهر، در حالی به ایلام بازمیگشتند که مجموعهای از پرسشها، وعدهها و انتظارات را با خود همراه داشتند.
منطقه آزاد مهران دیگر فقط یک عنوان روی کاغذ نیست؛ حالا باید در میدان عمل خود را اثبات کند.
اگر «اتاق شیشهای» محقق شود، اگر اشتغال بومی واقعاً در اولویت قرار گیرد، اگر سرمایهگذاری به تولید و صادرات منجر شود و اگر رسانه بتواند آزادانه و مسئولانه عملکرد منطقه را رصد کند، مهران میتواند به یکی از پیشرانهای اقتصادی ایلام تبدیل شود.
اما اگر فاصله میان وعده و عمل زیاد شود، اعتماد عمومی نخستین قربانی خواهد بود، نشست هماندیشی رسانهها با منطقه آزاد مهران به پایان رسید؛ اما فصل تازه مطالبات ایلام از منطقه آزاد، تازه آغاز شده است.
بدون نظر! اولین نفر باشید