کبیرکوه؛ راهی باز و نواقصی باقی
انعکاس ایلام؛ کبیرکوه برای مردم آبدانان و درهشهر فقط یک ارتفاع طبیعی نیست؛ سالها این کوهستان، مانعی جدی در رفتوآمد روزانه، دسترسی به خدمات درمانی، حملونقل کالا و ارتباط میان مناطق جنوبی و مرکزی استان ایلام بوده است. گردنههای پرپیچوخم، شیبهای تند و شرایط نامساعد جوی، تردد در این محور را به یکی از دشوارترین مسیرهای ارتباطی استان تبدیل کرده بود.
پروژه تونل کبیرکوه با هدف عبور مستقیم از این مانع طبیعی در سال ۱۳۸۹ کلنگزنی شد و عملیات اجرایی آن از سال ۱۳۹۲ آغاز شد؛ طرحی که قرار بود با کوتاه کردن مسیر ارتباطی، علاوه بر افزایش ایمنی، زمینه اتصال بهتر شهرستانهای جنوبی استان به شبکه راههای منطقه را فراهم کند.
تونل اصلی این پروژه حدود چهار هزار و ۷۵۰ متر طول دارد و مجموعه تونلها و مسیرهای دسترسی آن، طرحی حدود ۱۷ کیلومتری را شکل میدهد. بر اساس برآوردهای اعلامشده در زمان اجرای پروژه، بهرهبرداری از آن میتواند بیش از ۲۰۰ پیچ خطرناک گردنه کبیرکوه را از مسیر تردد حذف کند. تسنیم +۲
پروژهای که از حفاری به چالش بهرهبرداری رسید
اهمیت فنی تونل کبیرکوه تنها به طول تونل اصلی محدود نمیشود. اجرای تونلهای فرعی، گالریها، مسیرهای دسترسی، عملیات لاینینگ، زهکشی و زیرساختهای تأسیساتی، مجموعهای از فعالیتهای مهندسی را در دل یکی از سختترین عوارض طبیعی منطقه به همراه داشته است.
مسیر دسترسی از سمت آبدانان و درهشهر نیز به عملیات راهسازی جداگانه نیاز داشته و همین موضوع، اجرای پروژه را از یک حفاری ساده به طرحی گسترده در حوزه زیرساختهای حملونقل تبدیل کرده است.
با وجود پیشرفت عملیات عمرانی و هزینهکرد منابع قابل توجه، پروژه سالها با مشکل تأمین اعتبار مواجه بود. گزارشهای منتشرشده در سالهای گذشته از نیازهای مالی چندصد میلیارد تومانی برای تکمیل طرح حکایت داشتند؛ ارقامی که در ادامه و با افزایش هزینههای ساختوساز، تغییر کردند.
این روند نشان میدهد یکی از مشکلات ساختاری پروژههای بزرگ عمرانی در کشور، فاصله میان تأمین اعتبار برای پیشبرد عملیات ساختمانی و پیشبینی منابع لازم برای تکمیل تمام اجزای بهرهبرداری است.
بازگشایی؛ نقطه پایان نیست
تونل کبیرکوه در سال ۱۴۰۳ و در آستانه اربعین زیر بار ترافیک رفت و امکان عبور خودروها از این مسیر فراهم شد؛ اتفاقی که برای ساکنان دو شهرستان و مسافران جنوب استان اهمیت زیادی داشت.
با این حال، بازگشایی مسیر در شرایطی انجام شد که برخی زیرساختهای ضروری همچنان با کمبودهایی مواجه بودند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم تونل، برخلاف یک جاده معمولی، محیطی بسته است و بروز تصادف، آتشسوزی، نقص فنی خودرو یا توقف ناگهانی وسایل نقلیه میتواند شرایط متفاوتی برای رانندگان و نیروهای امدادی ایجاد کند.
در چنین فضایی، روشنایی مناسب، تهویه مکانیکی، ارتباطات اضطراری، سامانه پایش و امکان دسترسی سریع نیروهای امدادی، اجزای تکمیلی و تشریفاتی نیستند؛ بلکه بخشی از الزامات ایمنی بهرهبرداری محسوب میشوند.
سه حلقه مفقوده ایمنی
بررسی آخرین گزارش منتشرشده درباره وضعیت تونل در تیرماه ۱۴۰۵ نشان میدهد که با وجود گذشت حدود دو سال از بازگشایی، همچنان سه مسئله مهم شامل تکمیل روشنایی، راهاندازی سیستم تهویه و رفع مشکل آنتندهی تلفن همراه بهعنوان نواقص اصلی مطرح هستند.
در این گزارش همچنین به باقی ماندن حدود ۸۰۰ متر از مسیر خروجی بهصورت خاکی اشاره شده است؛ موضوعی که ضرورت بررسی وضعیت زیرسازی، آسفالت و ایمنی مسیرهای دسترسی را دوچندان میکند. گفتمان زاگرس
از منظر مهندسی ایمنی، تهویه در تونلهای طولانی نقشی فراتر از جابهجایی هوای معمولی دارد. در شرایط عادی به کنترل کیفیت هوا و در شرایط اضطراری به تخلیه دود و کاهش خطر برای سرنشینان کمک میکند. بنابراین نبود یا ناتمام بودن این سامانه، مسئلهای نیست که بتوان آن را با محدودیتهای معمول بهرهبرداری توجیه کرد.
آنتندهی تلفن همراه نیز در چنین مسیری اهمیت عملیاتی دارد. رانندهای که در داخل تونل با نقص فنی یا حادثه روبهرو میشود، باید بتواند در کوتاهترین زمان با اورژانس، پلیس یا نیروهای امدادی ارتباط برقرار کند. نبود پوشش ارتباطی میتواند زمان واکنش امدادی را افزایش دهد.
از کاهش فاصله تا رونق اقتصادی؛ فرصتهایی که به جاده وابستهاند
تونل کبیرکوه ظرفیت مهمی برای تغییر جغرافیای اقتصادی جنوب ایلام دارد. کاهش زمان سفر میان آبدانان و درهشهر، تسهیل جابهجایی محصولات کشاورزی، کاهش هزینه حملونقل و دسترسی آسانتر به مراکز خدماتی، از پیامدهای مستقیم بهبود این مسیر است.
در سطحی گستردهتر، این محور میتواند در اتصال بهتر جنوب استان به شبکه راههای منتهی به مرز مهران و سایر مسیرهای ارتباطی غرب کشور نقش داشته باشد.
اما نباید میان ایجاد زیرساخت و تحقق توسعه اقتصادی رابطهای خودکار برقرار کرد. تونل بهتنهایی اشتغال پایدار ایجاد نمیکند و صرف کاهش زمان سفر نیز تضمینکننده رونق اقتصادی نیست.
برای بهرهگیری از ظرفیت این مسیر، باید راههای روستایی و فرعی به آن متصل شوند، زیرساختهای حملونقل و خدمات بینراهی توسعه یابند و امکان دسترسی تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی به بازارهای مصرف فراهم شود.
در غیر این صورت، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی پروژه در حد تسهیل عبور خودروها باقی خواهد ماند؛ درحالیکه هدف توسعهای چنین سرمایهگذاری بزرگی باید فراتر از عبور سریعتر وسایل نقلیه باشد.
اربعین و آزمون ظرفیت واقعی تونل
قرار گرفتن تونل کبیرکوه در شبکه ارتباطی جنوب ایلام و نزدیکی آن به مسیرهای منتهی به مرز مهران، اهمیت این پروژه را در ایام اربعین افزایش داده است
در روزهای اوج سفر زائران، کاهش پیچهای خطرناک و کوتاه شدن مسیر میتواند به توزیع بهتر ترافیک و کاهش فشار بر محورهای ارتباطی کمک کند. با این حال، افزایش حجم تردد در یک تونل طولانی، ضرورت نظارت مستمر بر ایمنی و آمادگی نیروهای امدادی را نیز بیشتر میکند.
از این منظر، اربعین نباید تنها معیار سنجش موفقیت پروژه باشد. تونل باید در تمام روزهای سال و در شرایط مختلف جوی و ترافیکی، امکان عبور ایمن شهروندان، ناوگان حملونقل و مسافران را فراهم کند.
همچنین لازم است وضعیت تقاطعهای ورودی و خروجی، علائم هشداردهنده، خطکشی، حفاظهای ایمنی و روشنایی مسیرهای دسترسی بهصورت مستمر ارزیابی شود؛ زیرا ایمنی یک تونل به محدوده داخلی آن ختم نمیشود و نقاط اتصال آن به شبکه جادهای نیز به همان اندازه اهمیت دارند.
میراثی که باید از مرحله ساخت عبور کند
تونل کبیرکوه حاصل سالها تلاش مهندسی و هزینهکرد منابع عمومی است؛ سرمایهای که ارزش واقعی آن نه با طول حفاری یا درصد پیشرفت فیزیکی، بلکه با میزان کاهش تصادفات، صرفهجویی در زمان سفر، کیفیت خدمات حملونقل و آثار اقتصادی آن برای مردم سنجیده میشود.
اکنون مسئله اصلی، عبور از مرحله بازگشایی به بهرهبرداری کامل و استاندارد است. دستگاههای متولی باید با ارائه گزارش شفاف از میزان پیشرفت رفع نواقص، اعتبارات هزینهشده، تعهدات باقیمانده و زمانبندی تکمیل تجهیزات، وضعیت واقعی پروژه را برای افکار عمومی روشن کنند.
کبیرکوه سرانجام شکافته شد، اما پایان دشواریهای این مسیر زمانی فرا میرسد که راننده با اطمینان وارد تونل شود، در صورت بروز حادثه امکان درخواست کمک داشته باشد و در خروجی آن نیز با مسیری ایمن و استاندارد روبهرو شود.
معیار موفقیت تونل کبیرکوه، روزی نیست که خودروها از آن عبور کردند؛ روزی است که هیچیک از اجزای ایمنی و خدماتی آن، جان و آرامش مسافران را به خطر نیندازد.
#ایران_قوی
#جام_رسانه_امید
#StrongIran
#ایلام-قوی
#ایلام_قوی
بدون نظر! اولین نفر باشید